De armoede daalde dankzij de sociale bescherming, maar sociale ongelijkheid blijft groot.
Dankzij een sociaal beleid gericht op mensen met een laag inkomen, evolueerden de armoedecijfers vorig jaar gunstig. Vandaag staan we voor een radicale breuk in de keuzes van het beleid, wat dreigt te resulteren in meer armoede.
Armoede binnen 3 levensdomeinen
De armoedebarometer focust dit jaar op drie beleidsdomeinen: inkomen, werk en wonen.
Inkomen
België engageerde zich binnen de EU2030-doelstellingen om het armoederisico met 279.000 personen, waaronder 93.000 kinderen, te verlagen tot 10,8% van de bevolking (t.o.v. 2019). Tussen 2019 en 2024 daalde dit risico al met 139.000 personen, waardoor de doelstelling haalbaar lijkt. De daling komt vooral door minder monetaire armoede (11,5% in 2024, in Vlaanderen 7,8%), maar niet alle groepen profiteren evenveel. Om verdere vooruitgang te boeken, moet het beleid de laagste inkomens blijven versterken, én kosten verlagen op domeinen zoals wonen.
Werk
De werkzaamheidsgraad in Vlaanderen is historisch hoog en de werkloosheid laag, maar structurele problemen blijven bestaan: het aantal NEET-jongeren stijgt, en vooral niet-EU-burgers, kortgeschoolden en personen met een handicap lopen een groter werkloosheidsrisico, met langdurige werkloosheid als hardnekkig probleem. De geplande beperking van werkloosheidsuitkeringen bedreigt zo’n 180.000 langdurig werklozen met inkomensverlies, waardoor velen richting OCMW of armoede dreigen af te glijden. Om dit te voorkomen zijn intensieve begeleiding, laagdrempelige toegang tot werk en investeringen in sociale economie nodig.
Wonen
Het woonbeleid van de afgelopen jaren heeft de ongelijkheid op de woonmarkt nog doen toenemen. Voor sociaal wonen blijft de wachtlijst stijgen. Er staan momenteel bijna 200.000 huishoudens te wachten op een sociale woning. Het tempo van de bouw van bijkomende sociale woningen is bijzonder laag. Huren op de private markt is erg duur. Mensen met een laag inkomen besteden dan ook een te groot deel van hun inkomen aan huur. De huurpremies om dit gedeeltelijk te compenseren bereiken maar weinig mensen. De beleidsintenties van de Vlaamse regering zijn positief, maar er zal nog een versnelling hoger moeten geschakeld worden.
Gericht armoedebeleid nodig!
"Gericht armoedebeleid kan werken, maar moet versterkt verder gezet worden. De beleidsplannen van de federale regering zullen de armoede echter terug doen stijgen. De beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd zal er niet voor zorgen dat mensen zomaar aan het werk gaan; het zal wel leiden tot een sterke toename van armoede." Anne Van Lancker, voorzitter Decenniumdoelen.
Onze voorstellen
7 voorstellen voor een beleid dat anders kan en moet.
Decenniumdoelen vraag van zowel de Vlaamse als de federale regeringen om beroep te doen op de participatie van mensen in armoede en hun organisaties en gebruik te maken van armoedetoetsen.
Decenniumdoelen wil dat terug aangeknoopt wordt bij de beleidsdoelstelling om alle sociale minima (vervangingsinkomens en bijstandsuitkeringen) boven de Europese armoedegrens te tillen. Het beknotten van de welvaartsenveloppe tegen 2029 met 2,8 miljard euro is ongezien en zorgt dat mensen dieper in armoede zullen terechtkomen. Deze enveloppe moet terug hersteld worden.
Decenniumdoelen wil een gerichte verhoging van de sociale toeslagen in het Groeipakket, zodat mensen met een laag inkomen erop vooruitgaan. Automatische toekenning van alle sociale rechten moet de toegang verzekeren voor iedereen.
De ongelijkheid neemt toe, de Gini is hoger dan wat de SILC aangeeft, lage inkomensgroepen kunnen niet sparen, integendeel. Daarom is een rechtvaardige taxatie van vermogens en inkomens nodig (ontwijkmogelijkheden harder aanpakken, erfenissen en schenkingen daadwerkelijk belasten, werkelijke huurinkomsten belasten, vermogenskadaster aanleggen en het kadastraal inkomen herbekijken).
In het kader van een humaan activeringsbeleid moet er drastisch ingezet worden op individuele trajectbegeleiding, laagdrempelige toegang tot de arbeidsmarkt en aangepast waardig werk. De afschaffing van de verplichte gemeenschapsdienst is een juiste beslissing. Maar er moeten nu door Vlaanderen nieuwe volwaardige inschakelingskansen gecreëerd worden die leiden tot duurzaam werk
Meer investeringen zijn nodig in de sociale economie met minstens 10.000 plaatsen extra tegen deze legislatuur en een nieuw groeipad voor ‘klimaatjobs’.
Er moet een verhoging en versnelling komen van de investeringen in sociale huisvesting met 14% (20% in stedelijk context) als bindende beleidsdoelstelling tegen 2035, met specifieke aandacht voor energie-efficiëntie.
Verlaging van de drempels voor en automatische toekennen van de huurpremie voor iedereen die 1 jaar op de wachtlijst staat, moet de toegang tot de private woningmarkt verbeteren.
Actuele cijfers
Belgen lopen risico op armoede of sociale uitsluiting.
Het risico op armoede en sociale uitsluiting bedraagt nu 18,2%.
De monetaire armoede daalde van 14,8% in 2019 naar 11,5% in 2024 in België. In Vlaanderen stabiliseert de monetaire armoede op 7,7%.
Minder inkomen dan de armoedegrens.
De armoedegrens voor een alleenstaande is 1520 euro in 2024. De armoede-intensiteit in Vlaanderen bedraagt 11,7%, dat is het verschil tussen het besteedbaar inkomen en de armoedegrens.
gezinnen op de wachtlijst voor een sociale woning.
Opnieuw een aanzienlijke stijging. Daarnaast berekende het Steunpunt Wonen dat nog een 70.000 gezinnen niet op de wachtlijst staan, maar wel in aanmerking komen. Het aantal wachtenden op de lijst is groter dan het aantal bestaande sociale woningen (180.000).